::.پایگاه فرهنگی مذهبی صلات.::
 
 چهارشنبه  2/12/1396   اَللّهُمَ كُنْ لِوَليّك َالْحُجَّة ابْن الْحَسَنْ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَ علی آبائِه فی هذِهِ السّاعَةِ وَفی كلِّ ساعَة ولياً وَ حافِظاً وَ قائِداً وَ ناصِراً وَ دَليلاً وَ عَيناًحتّی تُسْكِنَهُ اَرْضَكَ طَوعاً وَ تُمَتّعهُ فِيها طَويلاً    

چرا جوانان به مسجد نمی آیند ؟ علل و راهکارها 1

مقدمه
مساجد نقش مهمي در تعظيم شعائرالهي، تعليم فرهنگ ژرف و گسترده دين، ترويج اخلاق، بسيج مردم براي مبارزه با طاغوت  دارند.

 خداوند عزيز يكي از علل جهاد را زنده نگه داشتن مساجد و مراكز ترويج دين بر شمرده و فرموده است:

وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِيَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ يُذْكَرُ فيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثيراً وَ لَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزيزٌ (حج: 40) :

و اگر خداوند بعضى از مردم را بوسيله بعضى ديگر دفع نكند، ديرها و صومعه‏ها، و معابد يهود و نصارا، و مساجدى كه نام خدا در آن بسيار برده مى‏شود، ويران مى‏گردد! و خداوند كسانى را كه يارى او كنند (و از آيينش دفاع نمايند) يارى مى‏كند خداوند قوى و شكست ناپذير است.
مسجد ميدان مقابله ايمان و كفر و اوج گرفتن مؤمنان به معراج است.

از اين روي خداوند به كساني كه بر شرك و كفر خويش استوارند، نيت شان پليد و هدفشان حاكم نمودن طاغوت و گسترش فساد است، اجازه نمي دهد كه در امر آباداني مسجد كه محل مبارزه با كفر و شرك است، مشاركت كنند.

و مي فرمايد:

إِنَّما يَعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَى الزَّكاةَ وَ لَمْ يَخْشَ إِلاَّ اللَّهَ فَعَسى‏ أُولئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدين‏(توبة:18) :

مساجد خدا را تنها كسى آباد مى‏كند كه ايمان به خدا و روز قيامت آورده، و نماز را برپا دارد، و زكات را بپردازد، و جز از خدا نترسد اميد است چنين گروهى از هدايت‏يافتگان باشند.
داستان مسجد ضِرار درسی است برای عموم مسلمانان در هر عصر و دورانی تا هرگز ظاهربين و سطحی‌نگر نباشند و فريب افراد به ظاهر، حق به جانب را نخورند. نفاق و منافق در هر رنگ و لباسی ممكن است ظاهر شود؛ حتی در لباس طرفداری از قرآن و مسجد. مخالفان اسلام ممكن است در لباس دين، ضد دين فعاليت كنند. موضوع اتحاد ميان مسلمانان به‌قدری اهميت دارد كه حتی اگر ساختن مسجدی در كنار مسجدی ديگر موجب تفرقه و پراكندگی مسلمانان گردد، مسجد تفرقه‌‌انداز، نامقدس است؛ ‌خانه‌ی خدا نيست، بلكه كانون شيطان است. (نك: توبه:107)
راهبردها
راهبردها، هدف‌هاي كلانِ دراز مدت وامور ايده آل هستند. بدون ترسيم نقشه جامع و بلند پروازانه براي آينده، حركت رو به جلو انسان بسيار كُند و آرام خواهد بود.
توصيه‌هاي اين بخش، تداعي كننده مدينه فاضله ديني است كه در آن نيايش و نماز بالاترين سهم را در زندگي مردم ايفا مي‌كند و بيشترين اهتمام نظام به گسترش زمينه‌هاي عبوديت و مراكز ذكر و نيايش است.

انتظار قرآن كريم از جامعه اي كه به نام اسلام و قرآن شكل گرفته است، گام نهادن در چنين مسيري است:.
الَّذينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاة (حج:41):

همان كسانى كه هر گاه در زمين به آنها قدرت بخشيديم، نماز را برپا مى‏دارند، و زكات مى‏دهند.
يقينا در جامعه جهاني اسلامي كه حضرت محمد (ص)، مأموريت عينيت بخشيدن به آن را داشته است،

وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعالَمين‏(انبياء:107) عبوديت اصلي ترين مأموريت انسان كامل محسوب مي شود.

وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ (ذاريات:56)،
پس جايگاه عبوديت يعني مسجد بايد برترين، شريف ترين، زيباترين، معطرترين و ... مكان‌ها باشد.

و اكنون آخرين فرزند معصوم آل الله در انتظار است تا خداوند رخصت ظهور او را صادر نمايد، تا مسجد را به جايگاه اصلي خود را باز گرداند

.
برخي از راهبردها براي تقويت جاذبه مساجد و جذب جوانان عبارتند از

:
1. سامان‌دهي بناي مساجد
بناي مسجد بايد بر اساس تقوا باشد و خداوند عزيز به پيامبر اسلام(ص) فرموده است:

لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى‏ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فيه‏ (توبه: 108):

آن مسجدى كه از روز نخست بر پايه تقوا بنا شده، شايسته‏تر است كه در آن (به عبادت) بايستى‏.

  بر اين اساس يكي از راهبردهاي مهم نظام جمهوري اسلامي و حوزه‌هاي علميه قم، سامان دهي بناي مساجد با هزينه‌هاي حلال و مباح است.
مسجد مركز ذكر، دعا، عبوديت و پيوستن به خداست.

چنين مركزي اگر خداي ناخواسته با پول شبهه ناك و نامبارك ساخته شود، خلوص و صفاي آن كمرنگ شده و نتايج معنوي مطلوب از آن به دست نمي آيد.

هزينه ساخت مسجد بايد به شيوه اي منطقي و منطبق با موازين شرعي و توسط افراد با مروت و درد آشنا و دين شناس تأمين شود

.
1-1. آفات تأمين هزينه ساخت مساجد
الف. استـاد شهيد مطهري، در بررسي اين نظريه كه در تعاليم عالي اسلام، هدف وسيـله را توجيـه نمي‌كند؛ هشدار مي دهد كه تأمين هزينه ساخت مساجد با توسل به خواب نما شدن، دروغ گفتن و ... مغاير اصل تقوي است و از منزلت  و جايگاه معنوي خواهد كاست.

(نك: مجموعه آثار: 16/79)
ب.  تأمين هزينه ساخت مساجد، در رودربايستي قرار دادن افراد و استفاده از مهجور به حيا بودن برخي افراد است كه ممكن است در قلب خود نسبت به اين كار رضايت نداشته باشند.
ج. تأمين هزينه مساجد توسط كساني كه دست به كارهاي خلاف مروت مي زنند. مثلا بي انصافي كرده و جنس را با سود بيشتري مي فروشند، با احتكار، تدليس و ... قسمتي از هزينه ساخت يا نگهداري مسجد را مي پردازند.
د. تأمين هزينه مساجد توسط افراد، براي آنان اين حق را ايجاد مي‌كند كه در تعيين امام جماعت و اداره مسجد دخالت‌هايي كنند و مسجد را از انجام رسالت و وظيفه اصلي خود به انحراف بكشند.
هـ. گاهي ممكن است امام جماعت ناچار به تملق و دست بوسي اين افراد شده و براي جلب توجه آنان در تأمين هزينه‌هاي نگهداري، آب، برق و ... در تبليغ و ارشاد قدمي فراتر از سلايق آنان بر ندارد.

همان امري كه استاد مطهري(ره) از آن به عنوان عوام زدگي ياد كرده و آن را از عقرب زدگي و ... خطرناك تر مي داند. و مي نويسد: هر جامعه‏اى نيز يك نوع آفت مخصوص به خود دارد.

آفتى كه جامعه روحانيت ما را فلج كرده و از پا درآورده است «عوام‏زدگى» است.

عوام‏زدگى از سيل‏زدگى، زلزله‏زدگى، مار و عقرب‏زدگى بالاتر است.

اين آفت عظيم معلول نظام مالى ماست.

(مجموعه آثار: 24/498)

روش‌هاي رايج كه بناي بسياري از مساجد را سامان داده است، از تأثير معنوي مسجد خواهد كاست. زيرا دعا، ذكر و ... جز در محيط نوراني و فضاي تطهير شده اوج نمي گيرد.
استاد مطهري مي نويسد: قرآن، پيغمبر، ائمه و كسانى كه تربيت شده اين مكتب هستند، محال است كه براى هدف مقدس، از يك امر نامقدس مثلًا از يك امر پوچ، از يك امر باطل، از يك امر بى‏حقيقت ولو يك تمثيل استفاده كنند. (همان: 16/100)
 2. سازماندهي نيروي انساني مساجد
خداوند عزيز مسجد را جايگاه انسان‌هايي معرفي كرده است كه دوستدار پاكي  و طهارتند.

فيهِ رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرينَ (توبه:108):

در آن، مردانى هستند كه دوست مى‏دارند پاكيزه باشند و خداوند پاكيزگان را دوست دارد!
مؤمنان مسجد را جايگاهي براي گريز از امور مادي و آلْودگي‌هاي روز مره مي دانند.

رِجالٌ لا تُلْهيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إيتاءِ الزَّكاةِ يَخافُونَ يَوْماً تَتَقَلَّبُ فيهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصار(نور:37): مردانى كه نه تجارت و نه معامله‏اى آنان را از ياد خدا و برپاداشتن نماز و اداى زكات غافل نمى‏كند آنها از روزى مى‏ترسند كه در آن، دل‌ها و چشم‌ها زير و رو مى‏شود.
و از اين رو خداوند فرمان مي دهد تا در جايگاه جوانمردان كهف كه از ظلمت و تباهي نظام آلوده به كفر و شرك به پناهگاه امن الهي روي آوردند، مسجد بنا شود.

ْ قالَ الَّذينَ غَلَبُوا عَلى‏ أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِدا(كهف:21):

آنها كه از رازشان آگاهى يافتند (و آن را دليلى بر رستاخيز ديدند) گفتند: «ما مسجدى در كنار (مدفن) آنها مى‏سازيم (تا خاطره آنان فراموش نشود.)
نيروي انساني مساجد عبارتند از: امام جماعت، هيئت امناي مسجد و خادم آن.
2-1. ائمه جماعت
استاد مطهري مي نويسد: شئون روحانى كه فعلًا معمول است از قبيل امامت جماعت، نه يك شأن مخصوص روحانى است و نه كسى حق دارد آن را بهانه قرار داده و دست از هر كار و شغل و خدمتى بكشد و در انتظار موقع نماز بماند و مسجدى برود و برگردد و زينت مجالس ختم باشد و اينها را شغل شاغل خود قرار دهد و عمرى كَلّ بر اجتماع بوده باشد.

( مجموعه اثار:  24/492)
شواهد نشان مي دهد كه برخي از ائمه جماعت، با شيوه تبليغ، علوم روز، مديريت و سازماندهي نيروي انساني و نشريات و ... آشنا نيستد و اين امر موجب تضعيف حوزه‌هاي علميه و منزلت روحانيت است.

پس بايد عده اي از عالمان با تجربه حوزه با كمك علماي جامعه شناس، روانشناس و ... مباني و نقشه راه سازماندهي ائمه جماعت را تدوين كنند به گونه اي كه علاوه بر حفظ منزل حوزه، مديريت مساجد، با مقتضيات زمان همآهنگ شود.
حكيمي مي نويسد: بايد با تلاش حوزه‌هاي علميه انقلابي ژرف در تمام ابعاد مساجد پديد آيد و تحولي عظيم در طرز اداره و برنامه ريزي آنان به وجود آيد.

(نشريه حوزه: 4/20)
در ميان هزاران مسجد، اگر يك امام جماعت از تقوا و پرهيزكاري مورد انتظار مردم برخوردار نباشد، خدشه اي عميق و زخمي كاري بر پيكره معنوي نماز جماعت وارد خواهد كرد و ده‌ها نفر را نسبت به بسياري از اين مردان مخلص بدگمان خواهد نمود.
2-2. سامان دهي هيئت امناي مساجد
يكي ديگر از مشكلات برنامه ريزي و مديريت مساجد، اعضاي تشكيل دهنده هيئت امناي آن هستند.

معمولا افراد سن بالا، يـا بـازنشسته كه تمـام همت خويش را صرف اقـامه نمـاز جماعت و برگزاري مراسم سنتي مي كنند، و به نيروهاي جوان و خوش فكر اجازه نو آوري و ابتكار نمي دهند و گاه آنان را به دلايل واهي مورد تمسخر و بي اعتنايي قرار مي دهند.
اين امر مخصوصا اگر اين افراد در تأمين هزينه ساخت مسجد نيز سهمي داشته باشند، از حساسيت بيشتري برخودار ست.
علماي حوزه مي توانند با تعريف ويژگي‌هايي براي اعضاي هيئت امناي مسجد، تركيبي از افراد ميان سال و جوان را كه داراي قدرت مديريت و سازماندهي، آشناي با علوم روز، آگاه به شيوه‌هاي جذب جوانان و روش‌هاي نوين اداره اماكن مذهبي هستند، زمينه را براي حضور پر شورتر جوانان در مساجد فراهم كنند.
در برخي از مساجد ويژگي‌هاي پيش گفته مشاهده مي شود ولي همه ابعاد گسترده اين رسالت خطير را تأمين نمي‌كند.
2-3. تربيت خادماني مؤمن و دلسوز
خادمان مسجد، نقش بسيار مهمي در جاذبه مساجد دارند.

متأسفانه برخي از اين خادمان نه تنها از ايمان و اخلاق بي بهره اند، بلكه گاه معتاد به مواد مخدر و بي بهره از تربيت نيز مي‌باشند.
با گزينش افرادي مؤمن  و صلاحيت دار، علاقه مند به پاكيزگي و نظافت و برخوردار از اعتقاد قلبي به خدمت معنوي مي توان اين  جايگاه را از آلودگي احتمالي پيراست.
2- 4.  طراحي معماري مساجد
يكي از جاذبه‌هاي كهن، قوي و غني مساجد تجلي معماري اسلامي در آن است.

غناي فرهنگ ديني و جلوه آن در بزرگ ترين جايگاه عبوديت و دعا، به هنر اسلامي رونق خاصي بخشيده است.
سازگاري اسلام با هنر، از آن روست كه يكي از صفات و اسماي حسناي خداوند، جميل است و هموست كه جمال را دوست دارد.

امام صادق(ع) از قول امام علي(ع) فرمود: إِنَّ اللَّهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَال‏ (كافي: 6/438)

معماران مسلمان كوشيده اند براي هر زيبايي كه در خور مسجد است، جايي در مسجد فراهم آورند.
شهيد مطهري مي نويسد: شاهكارهای صنعتی ایران در دوره اسلامي‌اعم از معماری‌ها، نقاشی‌ها، خوشنویسی‌ها، تذهیب كاری‌ها، خاتم كاری‌ها، كاشی كاری‌ها و معرق سازی‌ها و غیره، بیشتر در زمینه‌های دینی ـ اسلامي‌بوده است. آنچه بر همه واضح است این است كه شاهكارهای فوق، همه در مساجد، مشاهد، مدارس، قرآن و كتب ادعیه تجلی كرده است. معمارها، هنر خود را در مساجد و مشاهد و مدارس اسلامي‌بروز داده اند. گنبد مسجد شيخ لطف‏اللَّه اصفهان از جاهايى است كه علم و هنر و صنعت به كمك دين آمده است، يعنى احساسات دينى از يك طرف و ذوق هنرى از طرف ديگر دست به دست هم داده‏اند و يك شعار مذهبى در لباس هنر و صنعت به جلوه درآمده است. كتيبه‏هاى خيلى عالى قرآنى مثل كتيبه‏اى كه بايسنقر در ايوان مقصوره مشهد نوشته است، از جاهايى است كه هنر و صنعت به احساسات مذهبى يارى كرده است‏.

(مجموعه آثار:25/320)
 اكنون نيز معماري بسياري از مساجد از زيبايي و لطافت فوق‌العاده‌اي برخوردار است. مي‌توان با استفاده از ذوق هنرمندان جوان و استناد به ريشه‌هاي عميق معنوي بر گستره و جاذبه آن افزود.

و بنا به مقتضيات زمان، توجه به شرايط بومي و منطقه اي، آداب و سنت‌هاي رايج اجتماعي، نيازها و ضروريات آن طرحي لطيف و پاسخگو ارائه كرد.
منطقه بناي مسجد علاوه بر در دسترس بودن بايد از شرايط مناسبي براي آمد و شد، محل پارك اتومبيل، عدم مزاحمت براي شهروندان، فضاي دلنشين، ساختار ورودي مناسب، امكان نظافت و پاكيزگي (مخصوصا نظافت پا ) و ... برخوردار باشد.
3. راهكارها
مسجد رسالت بزرگي در هدايت و تربيت انسان دارد. شكوه و عظمت مسجد در آن است كه باب عبوديت خدا باشد و امور تربيتي و اخلاقي جامعه را سامان بخشد. با توجه به آنچه گفته شد، مسلم مي شود كه بقاء و شوكت دين و دولت در تقويت و به پاداشتن مساجداست.

بر مسلمانان به ويژه حوزه‌هاي علميه لازم است كه مساجد را آباد كنند،؛ حريم آن را پاس بدارند.

البته پاسداري از مساجد جز با بهره گيري هر چه بيشتر و استفاده بهتر از نيروهاي جوان و مؤمن ممكن نخواهد بود.
اهميت مسجد:
مسجد خانه خدا در زمين، منبع فيوضات معنوي و بركات گوناگون براي نمازگزاران و جامعه اسلامي است. بي گمان حضور در چنين جايگاهي، آثار فراواني براي زن و مرد حاضر در مسجد به ارمغان خواهد داشت.
پيامبر اسلام(ص) به ابوذر فرمود:

يَا أَبَا ذَرٍّ كُلُّ جُلُوسٍ فِي الْمَسْجِدِ لَغْوٌ إِلَّا ثَلَاثَةً قِرَاءَةُ مُصَلٍّ أَوْ ذَاكِرٌ لِلَّهِ تَعَالَى أَوْ مُسَائِلٌ عَنْ عِلْم

(وسائل الشيعه:4/117)‏

:  نشستن در مسجد بيهوده است، مگر براي سه كار ؛ خواندن قرآن، ذكر خدا و جستجوي علم.
قرآن كريم مي فرمايد:

أَقيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَ ادْعُوهُ مُخْلِصينَ لَهُ الدِّينَ كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُون‏ (اعراف:29):

و توجّه خويش را در هر مسجد (و به هنگام عبادت) به سوى او كنيد! و او را بخوانيد، در حالى كه دين (خود) را براى او خالص گردانيد!

(و بدانيد) همان گونه كه در آغاز شما را آفريد، (بار ديگر در رستاخيز) بازمى‏گرديد!
علامه سيد عبدالحسين شرف الدين مي نويسد: اذان و اقامه از بزرگترين شعائرالهي است. ندائي كه زمين و آسمان را به هم پيوند مي دهد و تواضع مخلوق را با عظمت خالق درهم مي آميزد.

(نشريه حوزه:4/22)
حضور زنان و مردان در مسجد، تبادل اخبار و اطلاعات اجتماعي، جويا شدن از احوال يكديگر و احوال مسلمين، بخشي از ظرفيت بزرگ مساجد است.

به پشتوانه اين اجتماع، حكومت اسلامي به اهداف خود خواهد رسيد.

واتحاد كه يكي از پيمان‌هاي الهي پيامبران و از سفارشات موكد ائمه هدي است، بر جامعه سايه مي گستراند. و تفرقه و آثار شوم آن از جامعه اسلامي رخت برمي بندد.

و نيروي عظيم امت اسلامي براي ساختن جامعه اي نوين بر مبناي عدل و داد به كار گرفته مي شود. به دليل اهميت اجتماع مسلمانان در مسجد، پيامبر اسلام (ص) فرمود:

لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يُصَلِّ فِي الْمَسْجِدِ مَعَ الْمُسْلِمِين‏

(استبصار:3/12)
امام علي(ع)، ره آورد مسجد، براي مؤمنان را چنين بيان مي‌كند:

  1. به دست آوردن دوستاني خداشناس، پرهيزگار و اهل يقين كه انسان را در طي مدارج كمال انساني ياري كنند.
2. بهره مند شدن از دانشي كه موجب تقويت مباني علمي و عملي توحيد، اخلاق، مسائل مستحدثه و ... شود.
3. برخورداري از نشانه محكمي بر آيات الهي كه الگوي آن در وجود امام جماعت و نمازگزاران تجلي يافته است.
4. رحمتي از خداوند طلب كرده و در انتظار تحقق آن بوده است و به بركات تجمع مؤمنان در مسجد به آن دست مي يابد.
5. موعظه اي دلنشين و اثر گذار از عالم رباني و انسان متقي شنيده و به موجب آن از ارتكاب عمل يا سخن زشتي دست شسته و به گناه گفتاري يا عملي آلوده نمي شود.
6. پند و اندرز هدايت گري شنيده و يك درجه از نردبان هدايت بالاتر رفته و با حكمت و برهان جديدي در علم توحيد آشنا مي شود.
7. از ترس اينكه اعتبار و آبروي او در جمع مؤمنان نمازگزار كاستي نيابد و منزلت و شأن او كاسته نشود، گناهي را ترك مي‌كند.
8.  حيا و آزرم ناشي  از اينكه ممكن است برخي نمازگزاران در كوچه و محله اعمال او را ببينند، موجب شده تا از عمل ناپسندي دست بشويد. 
هر يك از اين هشت اثر حضور در مسجد براي اصناف و طبقات مردم از زن و مرد، كارساز و راهگشا ست.

و نقش عظيم و مأموريت وسيع مديران را بيان مي‌كند. اين مهم زماني به نتيجه مطلوب خواهد رسيد كه مسجد از جاذبه كافي برخوردار باشد و همه طبقات مردم به ويژه نسل جوان كه از صفاي قلب و معنويت بيشتري برخوردارد و به فرموده امام خميني(ره) جوانان نزديك ترند به ملكوت( صحيفه نور: 21/45)، حضور چشم گيري در آن داشته باشند.
آنچه در كوتاه مدت مي‌تواند تا حدودي بر جاذبه مساجد بيفزايد و موجب حضور پر رنگ تر جوانان علاقمند شود. عبارتند از:
3-1. ويژگي‌هاي امام جماعت
در شرايط كنوني كار مديريت مسجد را نمي توان منحصر به اقامه نماز دانست. ارتباط عاطفي با نمازگزاران، امر تبليغ، كتاب خواني، برنامه‌هاي آموزش قرآن، نهج البلاغه، احكام شرعي و ... نيز از وظايف امام جماعت محسوب مي شود.

ادامه دارد...

 
پایگاه اطلاع رسانی صلات - ستاد اقامه نماز سازمان صدا و سیما    Email : zekr@irib.ir